Srpska Hirošima: Eksplozija u Smederevu bila jača od bejrutske

08:45, 07.08.2020.
Samo dva mjeseca nakon bombardovanja Beograda 6. aprila 1941. godine, Smederevo je doživjelo svoju najveću katastrofu, zbog koje ga mnogi često nazivaju Srpskom Hirošimom.

Naime, 5. juna 1941. godine u 14 časova i 14 minuta u Smederevskoj tvrđavi je odjeknula velika eksplozija, koja je bila toliko jaka da je napravila krater dugačak 50 metara i dubok 9 metara i pritom porušila skoro cijeli grad. Stakla na prozorima su pucala i u naseljima na obodu Smedereva, a podrhtavanje zemlje, nalik na zemljotres, osjetio se u Velikoj Plani, Beloj Crkvi, Vršcu i Beogradu.

Nesreća je bila još veća, jer je to bio pijačni dan, tako da je bilo još više ljudi nego obično, a i tog dana su se dijelila svjedočanstva đacima u školama. Poginulo je od više stotina do 2.500 ljudi. Bio je četvrtak, pijačni dan, grad pun seljaka koji su se vraćali s pijace, đaka koji su toga dana podizali svjedočanstva, u Smederevu je gostovalo Novosadsko pozorište, u posjeti gradu je bio sin jedinac tadašnjeg predsjednika srpske Vlade Milana Nedića sa trudnom suprugom, voz je iz nepoznatih razloga kasnio 2 minuta, zapisano je među brojnim svjedočenjima o Petojunskoj tragediji.

Naredbom okupacionih vlasti, smederevska tvrđava je određena za deponovanje ostataka vojne sile Kraljevine Jugoslavije. Dunavom, sa istoka i zapada, vozovima od Skoplja, Niša i Kragujevca, starim Carigradskim drumom, zapregama i kamionima, dovozeno je na tone odbačenih sanduka municije, granata, baruta, eksploziva, buradi mazuta, benzina, nafte...

Neko je kasnije proračunao da je unutar kamenih zidina bilo deset miliona konjskih snaga razorne moći. Kao atomska bomba, samo su neka od svjedočenja o Petojunskoj tragediji. Iz tvrđave gdje su Nijemci skladištili municiju 5. juna 1941. godine u 14 časova i 14 minuta odjeknula je snažna eksplozija, koja je zahvatila cijeli grad i sva naselja desetak kilometara u prečniku. Drevne zidine ovoga puta nisu mogle da zaštite grad.

Željeznička stanica prepuna ljudi i kompozicija voza u trenu su zbrisani a najveći dio objekata u širem području grada pretvoreno je u ruševine. U prostoru zahvaćenom eksplozijom poginulo je oko 2.500 ljudi, a svaki drugi stanovnik je bio povrijeđen ili ranjen. Tačan broj žrtava, međutim, nikada nije preciznije utvrđen", piše na sajtu grada Smedereva.

Spomenik žrtvama Petojunske tragedije postavljen je na mjestu blizu Željezničke stanice i Smederevske tvrđave, kao spomen na poginule u eksploziji deponovane municije u Tvrđavi 5. juna 1941. godine.

Vajar Selimir Sele Jovanović koji je ujedno i autor spomenika žrtvama Petojunske tragedije izjavio je jednom prilikom: "Ekspoloziju sam doživeo kao svjetlost i mrak, neobjašnjivi prasak i viđenje krova zgrade, gdje se nalazila kafana 'Korzo' u centru Smedereva, kako leti kroz vazduh. Na neobjašnjiv način sam se našao sam se u blizini Crkve. Možda me je prvi vazdušni talas eksplozije, koju kao takvu nisam ni osjetio, ponio duž ulice? Postao sam priseban tek kad sam stigao do Zelene pijace u ulici Dimitrija Davidovića."

(Kurir)